Trong bối cảnh giá hàng hóa thế giới biến động khó lường, công cụ bảo hiểm giá trên thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh được xem là giải pháp quan trọng giúp doanh nghiệp ổn định chi phí đầu vào và doanh thu đầu ra. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn chưa tận dụng hiệu quả công cụ này.

Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV) đã hoạt động, hành lang pháp lý đã được ghi nhận từ Luật Thương mại năm 2005, nhu cầu phòng ngừa rủi ro giá của doanh nghiệp là rất lớn. Vậy vì sao thị trường vẫn chưa phát huy tương xứng với tiềm năng?

Ba rào cản khiến doanh nghiệp “đứng ngoài”

Thứ nhất, thiếu các chính sách cụ thể khuyến khích doanh nghiệp sử dụng công cụ bảo hiểm giá. Dù đã có hạ tầng giao dịch tập trung, việc thúc đẩy doanh nghiệp tiếp cận và ứng dụng còn hạn chế.

Thứ hai, vướng mắc về hạch toán kế toán. Bảo hiểm giá thường được thực hiện thông qua hai giao dịch đối ứng: một trên thị trường hàng hóa vật chất và một trên thị trường phái sinh. Khi giá biến động, khoản lãi ở thị trường này có thể bù đắp khoản lỗ ở thị trường kia. Tuy nhiên, nếu khoản lỗ trên hợp đồng phái sinh bị ghi nhận như một khoản thua lỗ đầu tư độc lập, doanh nghiệp dễ gặp khó khăn khi giải trình với cơ quan thanh tra, kiểm toán. Đặc biệt với doanh nghiệp nhà nước, người quản lý có thể e ngại trách nhiệm dù mục đích là bảo vệ kết quả kinh doanh.

Thứ ba, cơ chế quản lý chưa đồng bộ. Hiện nay, giao dịch qua Sở Giao dịch hàng hóa chịu sự điều chỉnh của pháp luật thương mại, trong khi ngân hàng thương mại cung ứng sản phẩm phái sinh giá cả hàng hóa theo quy định riêng. Ngân hàng có lợi thế về tín dụng, thanh toán và bảo lãnh, nên doanh nghiệp thường ưu tiên kênh này. Trong khi đó, vai trò tổ chức thị trường tập trung, minh bạch thông tin và hỗ trợ hình thành giá của Sở Giao dịch hàng hóa chưa được phát huy đầy đủ.

Hướng tháo gỡ để công cụ bảo hiểm giá thực sự phục vụ doanh nghiệp

Để thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh phát huy đúng vai trò, cần tập trung vào ba hướng chính:

  • Cụ thể hóa và triển khai sớm Đề án phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh giai đoạn 2026 – 2030, định hướng đến năm 2045, đã được phê duyệt tháng 9/2026. Cần có chính sách khuyến khích doanh nghiệp sử dụng công cụ bảo hiểm giá một cách rõ ràng, thực chất.

  • Bộ Tài chính sớm hoàn thiện hướng dẫn hạch toán kế toán chuyên biệt đối với nghiệp vụ bảo hiểm giá, ghi nhận đúng bản chất phòng vệ giữa thị trường hàng thật và thị trường phái sinh. Điều này sẽ giúp giảm rủi ro pháp lý và giải tỏa tâm lý e ngại của doanh nghiệp.

  • Xây dựng cơ chế quản lý thống nhất, phân định rõ trách nhiệm giữa các cơ quan, phát huy thế mạnh của cả ngân hàng thương mại và Sở Giao dịch hàng hóa. Sở Giao dịch cần được củng cố vai trò là hạ tầng giao dịch tập trung, minh bạch và an toàn.

Nguồn tham khảo: Báo Đại biểu Nhân dân.

Bài viết gốc: https://daibieunhandan.vn/co-cong-cu-bao-hiem-gia-vi-sao-doanh-nghiep-van-dung-ngoai-10443973.html